O teorii i o teście

Model Wielkiej Piątki i test B5T®

Model Wielkiej Piątki (Big Five)

Model Wielkiej Piątki to dziś najszerzej uznawany w psychologii naukowej sposób opisu osobowości. Wywodzi się z tzw. hipotezy leksykalnej — założenia, że najważniejsze różnice między ludźmi zostały z czasem zakodowane w języku, w postaci przymiotników opisujących cechy. Analizy statystyczne (analiza czynnikowa) ogromnych zbiorów takich określeń, prowadzone od lat 60. XX wieku, konsekwentnie wyodrębniały pięć szerokich, względnie niezależnych wymiarów — spopularyzowanych później przez Roberta McCrae i Paula Costę jako Neurotyczność, Ekstrawersja, Otwartość na doświadczenia, Ugodowość i Sumienność (akronim OCEAN). Model ten replikuje się w wielu językach i kulturach, co czyni go jednym z najlepiej potwierdzonych empirycznie osiągnięć psychologii różnic indywidualnych.

Test B5T® dr Larsa Satowa

Test wykorzystywany na tej stronie to B5T® Big-Five-Persönlichkeitstest, opracowany przez niemieckiego psychologa dr. Larsa Satowa. Pierwsza wersja powstała w 2010 roku (70 pozycji, bez skal motywów), a w 2012 roku liczbę pytań o cechy osobowości zredukowano do 50 (po 10 na każdą z pięciu skal Wielkiej Piątki) przy zachowaniu dobrych własności psychometrycznych, dodając jednocześnie trzy skale motywów podstawowych. Aktualna wersja testu — używana również na tej stronie, w tłumaczeniu polskim — zachowuje 72 pozycje niemal bez zmian względem wersji z 2012 roku, została jednak ponownie znormalizowana na dużej, reprezentatywnej próbie (N = 14 383) i wzbogacona o mechanizm wykrywania nieprawdopodobnych wzorców odpowiedzi.

Dziewięć skal testu

Poza pięcioma klasycznymi skalami Wielkiej Piątki, B5T® mierzy dodatkowo trzy podstawowe motywy — koncepcję nawiązującą do klasycznych teorii motywacji (m.in. Davida McClellanda): motyw osiągnięć i uznania (LM), motyw wpływu i władzy (MM) oraz motyw bezpieczeństwa i porządku (SM). Dzięki temu test opisuje nie tylko to, jaka jest dana osoba, ale też co ją napędza — co bywa szczególnie przydatne w kontekście zawodowym i rozwojowym. Dodatkowo test zawiera czteropozycyjną skalę uczciwości odpowiedzi (H), złożoną ze stwierdzeń dotyczących drobnych, powszechnych ludzkich słabości (np. plotkowania czy drobnych zaniedbań) — osoba odpowiadająca szczerze powinna zgodzić się przynajmniej z częścią z nich.

Zabezpieczenia przed zniekształceniem wyniku

Autor testu zastosował trzy mechanizmy chroniące przed najczęstszymi zniekształceniami odpowiedzi w kwestionariuszach samoopisowych: skalę H opisaną wyżej (zabezpieczenie przed „upiększaniem” siebie), czterostopniową, wymuszoną skalę odpowiedzi bez neutralnego środka (zabezpieczenie przed tendencją do wybierania odpowiedzi „ani tak, ani nie”) oraz pozycje o odwróconej polaryzacji (zabezpieczenie przed automatycznym zgadzaniem się ze wszystkimi stwierdzeniami).

Własności psychometryczne

Według dokumentacji testowej rzetelność (alfa Cronbacha) poszczególnych skal B5T® mieści się w przedziale 0,76–0,90, co jest wynikiem dobrym do bardzo dobrego. Trafność czynnikowa testu została potwierdzona w kilku dużych próbach badawczych, a wyniki skal istotnie korelują m.in. z wykształceniem, zawodem i dochodem — test był też podstawą ponad 100 prac licencjackich i magisterskich. Normy (przeliczenie wyniku surowego na percentyl, wynik T i sten) opracowano osobno dla kobiet i mężczyzn oraz dla trzech grup wiekowych (poniżej 20 lat, 20–50 lat, powyżej 50 lat) — dlatego test pyta o wiek i płeć przed rozpoczęciem.

Jak czytać wynik

Percentyl pokazuje, jaki odsetek osób z grupy normatywnej uzyskał wynik niższy od Twojego (np. percentyl 80 oznacza, że wypadłeś/aś wyżej niż około 80% osób w tej samej grupie płci i wieku). Wynik T to znormalizowana skala o średniej 50 i odchyleniu standardowym 10 — wartości powyżej 60 uznaje się za wysokie, poniżej 40 za niskie. Sten to skala 1–10 (średnia 5,5), często stosowana w polskiej psychometrii do prostszej, kategorialnej prezentacji wyniku.

Zastosowanie i ograniczenia

Test przeznaczony jest dla osób od 16. roku życia. Autor testu zaleca, by w kontekście istotnych decyzji indywidualnych (np. zawodowych) wynik był interpretowany przez wykwalifikowanego specjalistę i uzupełniony o dodatkową, niezależną metodę oceny — sam wynik online, choć oparty na solidnych normach, nie powinien być jedyną podstawą ważnych decyzji.